Baza orzeczeń sądowych

Wyrok z dnia 24 kwietnia 2003 r., I CKN 316 01 1. Roszczenie banku o zwrot kwoty wypłaconej w wykonaniu nieważnej gwarancji bankowej (art. 410 k.c.), jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, przedawnia się z upływem trzyletniego terminu (art. 118 k.c.). 2. Bieg przedawnienia roszczenia wynikającego z zobowiązania bezterminowego rozpoczyna się w dniu, w którym świadczenie powinno być spełnione, gdyby wierzyciel wezwał dłużnika do wykonania zobowiązania w najwcześniej możliwym terminie (art. 120 § 1 zdanie drugie w zw. z...

...e, to causa solvendi była nieważna, a tym samym ugoda była nieważna. Wyrok ten pozwany Bank zaskarżył kasacją, jako podstawę kasacyjną wskazując naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 u.d.u., art. 58 § 1 i art. 410 § 2 k.c. i wnioskując o zmianę wyroku i oddalenie powództwa, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W kasacji pozwany Bank zakwestionował dwa podstawowe stwierdzenia Sądu Apelacyjnego, które legły u podstaw oddalenia apelacji...

...ia zwrotu spełnionego świadczenia, jeżeli nie zachodzą sytuacje przewidziane w końcowej części tego przepisu. Świadczenie ma wówczas charakter definitywny, mimo pojawienia się stanu nienależnego świadczenia (art. 410 § 2 k.c.). Najogólniej biorąc, wyłączenie roszczenia kondykcyjnego następuje wówczas, gdy spełnione zostają następujące przesłanki: nieistnienie zobowiązania między świadczącym i przyjmującym świadczenie, spełnienie świadczenia oraz świadomość po stronie świadczącego braku obowiązku świadczenia. W rozpa...

...ne takie szczególne sytuacje przewiduje. Pewną wskazówkę inter- pretacyjną prowadzącą do takiego rozumowania można znaleźć w przepisach prawa cywilnego dotyczących nienależnego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 410 § 2 KC świadczenie jest nienależne nie tylko wtedy, gdy zostało spełnione bez podstawy prawnej, ale także wówczas, gdy jego podstawa odpadła. Naczelny Sąd Administracyjny uznał w dalszej kolejności, że tak rozumiany nienależnie zapłacony podatek jest nadpłatą, która może być zwrócona na warun- kach przewidzian...

...podatku dochodowego nie jest objęta zobowiązaniem podatkowym, nie jest więc podatkiem, lecz nienależnym świadczeniem majątkowym o charakterze cywilnoprawnym, do którego spełnienia podatnik nie był zobowiązany (art. 410 § 2 k.c.). Strona pozwana nie mogła jednak dokonać potrącenia tej nadpłaty z przysługującą jej wierzytelnością, zgodnie bowiem z art. 37 Pr.upadł. wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, powinien o tym oświadczyć nie później niż przy zgłoszeniu wierzytelności. Strona pozwana zgłosiła swą wier...

...zobowiązań, zgodnie z którą zapłata wykonawcy całości lub jakiejkolwiek części wynagrodzenia za usługę, mimo nieważności umowy między wykonawcą a odbiorcą usługi, stanowiłoby nienależne świadczenie (art. 410 § 2 k.c.). Uregulowanie zawarte w art. 2 ust. 4 ustawy o VAT jest specyficznym rozwiązaniem prawa podatkowego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2000 r., I SA Ka 1175 98, "Biuletyn Skarbowy" 2001, nr 5, s. 22) i jako takie nie może modyfikować norm prawa cywilnego (por. np. wyrok Naczelnego...

Wyrok z dnia 17 stycznia 2002 r., III CKN 1500 00 Przesłanka "nieosiągnięcia zamierzonego celu świadczenia" (art. 410 § 2 k.c.) jest spełniona wtedy, gdy jego celem było otrzymanie świadczenia ekiwalentnego, do spełnienia którego odbiorca nie był zobowiązany. Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Hubert Wrzeszcz Sędzia SN Mirosława Wysocka Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Albina Franciszka K. przeciwko Skarbowi Państwa, Wojewodzie M. o zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 17 stycznia 2...

...11 stycznia 2002 r., IV CKN 581 00 Świadczenia z tytułu wpisowego, udziałów i wkładu mieszkaniowego, uiszczone przez osobę ubiegającą się o przyjęcie w poczet członków spółdzielni, stają się nienależne (art. 410 § 2 k.c.) z chwilą ostatecznej odmowy uzyskania członkostwa. Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący) Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca) Sędzia SN Tadeusz Żyznowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Haliny S. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „B.O.S.” w G. o zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie Cywilne...

...kosztów budowy, to z powodu braku do tego podstawy prawnej nie może domagać się jej zwrotu. Podstawy takiej nie dają przepisy Prawa spółdzielczego i nie stanowią jej także przepisy o nienależnym świadczeniu (art. 410 k.c.), świadczenie spełnione w wykonaniu obowiązku wynikającego z ostatecznego rozliczenia kosztów budowy jest bowiem świadczeniem spełnionym w wykonaniu ważnego zobowiązania; świadczeniem, którego podstawa nie odpadła. Nawiązując do powołanej w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego, którym przedstawione zo...

...ającej kompensaty, i do odrzucenia art. 415 k.c. jako podstawy zasądzenia odszkodowania. Przesunięcie sumy pieniędzy, o które chodzi w sprawie, w toku postępowania egzekucyjnego wyłącza możliwość zastosowania art. 410 k.c., ponieważ zajęcie rachunku przez komornika nie jest świadczeniem dłużnika w rozumieniu przepisów o świadczeniu nienależnym. Natomiast przesunięcie masy majątkowej w celu zaspokojenia wierzyciela wyłącza (niezależnie od innych przyczyn) możliwość uznania, że istnieje stan usprawiedliwiający uznanie bezpodsta...

...dowa Spółka wskazała początkowo jako podstawę prawną dochodzone- go roszczenia przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, podnosząc, że domaga się zapłaty tytułem zwrotu równowartości nienależnego świadczenia (art. 410 KC w związku z art. 405 KC i art. 300 KP). Następnie podniosła, że podstawą prawną jej roszczeń są przepisy o odpowiedzialności materialnej pracowników, ponieważ po- 4 zwany otrzymał pod swoją pieczę cały majątek Spółki, z którego obowiązany był się rozliczyć (art. 124 § 2 KP), ostatecznie wskazała, że p...

...czka pieniężna w rozumieniu art. 87 § 1 pkt 3 KP, to albo powinien uzyskać od pracownika pisemną zgodę na potrącenie owej „nadpłaty” (art. 91 KP), albo wystąpić o jej zwrot jako nienależnego świadczenia (art. 410 KC w związku z art. 300 KP, ze skutkami wynikającymi z konieczności zastosowania art. 409 i 411 KC) w celu uzyskania tytułu wykonawczego uprawniającego do dokonania potrącenia. W kasacji nie kwestionuje się wprost wysokości zasądzonej na rzecz powoda kwoty stanowiącej pochodną wyliczonej „nadpłaty” wynagrodzenia,...

...wierzytelności strony powodowej na pozwanych nie mógł odnieść skutku (art. 510 § 2 k.c.), a zapłata pozwanym w wykonaniu tej umowy przez stronę powodową kwoty 42 179,42 zł stanowiła nienależne świadczenie (art. 410 § 2 k.c.), podlegające zwrotowi na zasadach określonych w art. 405 i nast. k.c. Rozpatrywana umowa powinna być uznana za nieważną w całości, nawet jeśliby przyjąć, że wykorzystanie bankowego tytułu wykonawczego nie było − jak twierdzą skarżący – jedynym przewidzianym przez strony sposobem wyegzekwowania przel...

...o świadczenia, których zwrotu domagał się Urząd Gminy w B. - nagroda jubileuszowa, ryczałt za używanie samochodu prywatnego, a także ewentualnie dodatek stażowy - były świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 § 2 KC, lecz pozwana nie jest już z tytułu tych nienależnych świadczeń wzbogacona. Sąd dał bowiem wiarę jej zeznaniom, że środków pieniężnych z tych tytułów wyzbyła się, przeznaczając je na bieżące potrzeby i wydatki związane z utrzymaniem, gdyż takie jej twierdzenia były logiczne, a samo zachowanie pozwan...

...ą od powyższego wyroku w części oddalającej powództwo Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił stwierdzając, że wyrok Sądu Wojewódzkiego zgodny jest z poglądem prawnym oraz wykładnią przepisów art. 120 § 1 i art. 410 k.c., przedstawioną we wcześniejszym wyroku tego Sądu Apelacyjnego, którym sprawa przekazana została do ponownego rozpoznania. W kasacji, opartej na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 120 i 455 k.c., a także przez niezastosowanie art. 82, 87 i 388 k.c., pow...

...iedzenie było skuteczne i dopuszczalne, albowiem postanowienie zawartej na czas oznaczony umowy, zakazujące jej rozwiązania, było w świetle art. 746 § 3 k.c. nieważne. Pozwany jest więc zobowiązany na podstawie art. 410 § 2 k.c. zwrócić powodowi zaliczkę w kwocie 25 650,00 zł, a stosownie do art. 720 k.c. zwrócić zaciągniętą pożyczkę w kwocie 25 659,36 zł, stanowiącej równowartość 10 300 dolarów amerykańskich na dzień 30 grudnia 1995 r. Wyrokiem z dnia 26 maja 1998 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalił apelacje pozwanego...

...dstawę prawną roszczeń powoda o zwrot przekazanej bezpośrednio po- zwanemu części nadpłaconego podatku od wynagrodzeń stanowią nie przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 KC) i nienależnym świadczeniu (art. 410 KC), lecz przepisy o wykonywaniu umów i skutkach ich niewykonania lub nienależytego wykonania (art. 471 KC). W takim razie zarzut naruszenia art. 409 KC – przez jego niezastosowanie – jest nieuzasadniony, ponieważ we wzajemnych relacjach stron wynikających z niewykonania przez pozwanego zobowiązania dotyczącego przenie-...

...nego wzbogacenia jest wyrównywanie zubożonemu uszczerbku, jakiego doznał na skutek pozbawionego podstawy prawnej przesunięcia majątkowego na rzecz wzbogaconego. W związku z tym, w razie nienależnego świadczenia (art. 410 § 1 k.c.), wysokość zasądzonej kwoty ma – przy spełnieniu pozostałych warunków – być ekwiwalentem mienia, które "wyszło" z majątku zubożonego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1988 r., III CRN 83 88, OSNCP 1989, nr 5, poz. 84). Nienależne świadczenie spełnione w walucie obcej na rzecz krajowej osoby praw...

...waną kwota, stanowiąca ekwiwalent za niewyko- rzystany urlop wypoczynkowy, „przekraczająca należność z tego tytułu obliczona na podstawie § 8 cyt. Rozporządzenia, stanowi świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 KC.” Sąd ten przy tym nie podzielił stanowiska pozwanej, iż powinien oddalić roszczenie, ponieważ pozwana uzyskaną kwotę objętą pozwem zużyła i nie jest wzbogacona. „Wygaśnięcie zwrotu korzyści nie dotyczy osób, które wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinny liczyć się z obowiązkiem zwrot...

...że nie można mieć wątpliwości co do tego, iż kwoty pieniężne pobrane przez pozwanego zarówno z tytułu zmiany (podwyższenia) wynagrodzenia, jak i z tytułu nagród, są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 § 2 KC. Czynności prawne powodowej Spółdzielni, mające na celu podwyż- szenie pozwanemu wynagrodzenia za pracę albo przyznanie mu nagród, były pod- jęte z naruszeniem przepisów prawa, a w związku z tym są nieważne. Zgodnie z art. 46 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (jednolity tek...

...az to, że to on (wspólnie z pozostałymi członkami Zarządu) doprowadził do bez- prawnego przejęcia środków Spółdzielni na swoją rzecz, co nie odpowiada typowym przypadkom nienależnego świadczenia w pojęciu art. 410 KC. Istotniejsze jest tu jednakże to, że w związku z dochodzoną od pozwanego kwotą 7000,00 zł w kasacji postawiony został jedynie zarzut naruszenia art. 328 KPC oraz (co wynika z uzasad- nienia kasacji) art. 52 § 1 i 48 Prawa spółdzielczego. Powołując te przepisy kasacja wywodzi, że w ich świetle zachowaniu pozwaneg...

...oraz związane z nim prawo sporzą- dzania list płacy i mając dostęp do rachunku bankowego na terenie Niemiec, naliczył sobie i podjął tytułem wynagrodzenia 6878 DM, to było to świadczenie nienależne. Według art. 410 § 2 KC świadczenie jest nienależne między innymi wtedy, gdy ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany. Natomiast art. 410 § 1 KC stanowi, że do świadczenia nienależnego stosuje się w szczególności przepisy o bezpods- tawnym wzbogaceniu zawarte w art. 405-409 KC. Przepis art. 405 KC przewiduje, że kto bez p...

...hwale z dnia 21 marca 1996 r. (III AZP 39 95, OSNAPiUS 1996 nr 19, poz. 280), że nadpłata podatku jest nienależnym świadczeniem majątkowym o charakterze cywilnoprawnym, do któ- rego podatnik nie był zobowiązany (art. 410 § 2 KC), Minister Sprawiedliwości wyraził zapatrywanie, że podatnik może potraktować zwróconą kwotę stosownie do przepisu art. 451 KC. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna. Zacytowana w niej teza, zawarta w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1998 r. (III RN 27 9...

...nsumpcyjne, a wysokość rat przemawia przeciw- ko jego twierdzeniu, że pieniądze były mu potrzebne na utrzymanie rodziny. Sąd Wojewódzki jako podstawę materialno-prawną swego rozstrzygnięcia wskazał art. 409 i art. 410 § 1 KC. Od powyższego wyroku pozwany złożył kasację, w której zarzucił naruszenie przepisów art. 233 § 1, art. 328 § 2 i art. 382 KPC oraz art. 411 pkt 1 KC. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Rejonowego z dnia 16 grudnia 1997 r. i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego roz...

...ycznia 1990 r. 2. W przypadku negatywnej odpowiedzi na pytanie pierwsze, czy faktycznie wypłacone przez SdRP należności, o których mowa w pytaniu pierwszym, mogą być uznane za nienależne świadczenia w rozumieniu art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego ? p o d j ą ł następującą uchwałę: Zakłady pracy Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej ponoszą od- powiedzialność za zobowiązania ze stosunków pracy zakładów pracy przejętych od byłej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. U z a s a d n i e n i e Minister Pracy i Polityki Socjalnej...

...adpłata nie jest objęta zobowiązaniem podatkowym i nie jest więc podatkiem, lecz w istocie nienależnym świadczeniem majątkowym o charakterze cywilnoprawnym, do którego spełnienia podatnik nie był zobowiązany (art. 410 § 2 kodeksu cywilnego). Nie można przeto podzielić koncepcji pojęcia nadpłaty, traktującej spełnienie nienależnego świadczenia przy okazji realizacji obowiązku podatkowego, jako zobo- wiązania publicznoprawnego i osobistego świadczenia ściśle związanego z podmiotem podlegającym obowiązkowi podatkowemu. Podatnik n...

...jest bowiem rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem. Tymczasem po przywróceniu do pracy i jego reaktywowaniu w dotychczasowej treści, odpada podstawa tego świadczenia i staje się ono świadczeniem nienależnym - art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p. Jeżeli więc nauczyciel otrzymał taką odprawę, to po przywróceniu do pracy może być zobowiązany do jej zwrotu (oczywiście przy spełnieniu pozostałych przesłanek roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia), a jeżeli nauczyciel jej nie otrzymał, to nie może już skutecznie żądać...

...nistracyjną. Zdaniem Sądu tylko zgoda osoby zobowiązanej może sankcjonować potrącenie, zaś w razie braku zgody, roszczenie może być dochodzone w postępowaniu przed sądem powszechnym z zastosowaniem przepisów art. 410 i następ- nych kodeksu cywilnego. Natomiast w wyroku, który został zaskarżony przez Ministra Sprawiedliwości NSA stwierdził, iż nie znajduje prawnego uzasadnienia w świetle ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wypłata pełnego odszkodowania i dochodzenie zwrotu uprzednio wypłaconych odszkodowań...

...391 § 1 k.p.c. Zagadnienie to zostało sformułowane w postanowieniu z dnia 27 czerwca 1994 r. i przytoczone we wstępnej części uchwały. Uzasadniając swoje wątpliwości Sąd Wojewódzki podniósł, że zgodnie z art. 410 § 2 k.c. świadczenie wypłacone pracownikowi należy uznać za nienależne wte- dy, gdy w chwili jego spełnienia miało uzasadnioną podstawę prawną, lecz po doko- naniu świadczenia podstawa ta odpadła. W myśl art. 409 k.c. świadczenie takie nie podlega zwrotowi, gdy ten, kto uzyskał korzyść nie jest już wzbogacony,...